આજનો દીપક

પ્રાર્થના સંમેલનમાં ‘આજનું ગુલાબ’ અને ‘આજનો દીપક’ હવે ગુજરાતની પ્રાથમિક શાળાઓમાં સ્વાભાવિક બાબત છે.

એવું જ અમારી શાળા બાબતે પણ.

પણ, ગઈ કાલે જેમનો પ્રાર્થના સંમેલન સંચાલનનો વારો હતો તે વિદ્યાર્થીની જૂથએ પૂછ્યું : ગાંધીબાપુને આજનો દીપક બનાવાય કે?

કેમ નહી !

તો , ગાંધીજીના ફોટાને ‘આજનો દીપક’ વાળું કાર્ડ પહેરાવી શાળા પરિવારે ગાયું : Happy Birthday Dear Gandhiji, Happy birthday to You.

અને ભાદરવી પૂનમની પ્રસાદ ભેટથી સૌએ મોં મીઠું કર્યું.

આગ

@સાતમાની સાનિયા એ પુરા ગાંભીર્યથી પૂછ્યું : તમને ખબર છે, તારા કેવી રીતે બને?

બ્રહ્માંડ અંગેની ચપટીક માહિતીથી ખદબદતા શિક્ષકના મગજે ઉથલો માર્યો કે હહ્, ખબર જ્ હોય ને ! પણ, ત્યાં મિત્રતાનો અંશ સળવળી બોલ્યો, પહેલાં એની વાત સાંભળ પછી તારી ટકટક કર. એટલે શિક્ષકે પૂછ્યું , કેવી રીતે બને તારા?

સાબુના ફીણમાંથી ! એના અવાજનો રણકાર કહેતો હતો કે એ માહિતીની એને કેટલી ખાતરી છે.

હમ્મ, તને કઈ રીતે ખબર પડી?

નહાવા બેસીએને ત્યારે સાબુનું ફીણ થાયને એમાં પ્રકાશ ચમકતો હોય. પછી એ પરપોટા ફૂટે ત્યારે એમાંથી તારા બની જાય!

પરપોટા ફૂટે એમાંથી તારા બને અને પરપોટાનો પ્રકાશ એ પ્રક્રિયામાં ભૂમિકા ભજવે.-આ વિગત ભૌતિકશાસ્ત્ર મુજબ પણ ખરી જ્ છે ને !

 ત્રીજાની ઈવા એ રાતના તપનું જોયું ને પૂછ્યું : તાપણાં વડે અજવાળું કેમ આવે?

શો જવાબ આપવો એ ના સુઝ્યું એટલે વળતો પ્રશ્ન : મને ખબર નથી, તુ જ્ કહે ને !

તાપણામાં સુરજ પેસી ગયો હોય !

એમ?

હા, જો ને, સુરજ પણ અજવાળું આપે છે ને સવારે.

બીલકુલ.

સત્રાંત

પરિણામપત્રમાં શિક્ષકે વાલીને આપવાના સુચન વાળું ખાનું આમ ભરાયું : આપણી વ્હાલીની પ્રગતિના પ્રયત્નોની સફળતાના અભિનંદન !

તાંત્રિક માં-બાપ

શિક્ષણ તંત્ર અને શાળાઓ બાળકોને સમજવામાં, ‘સાચું’ શિક્ષણ આપવામાં, બાળકોની સર્જનાત્મકતાને પોષવામાં નિષ્ફળ ગયાં છે એમ અવારનવાર જાહેર કરવામાં આવે છે. સરકારી શાળામાં શિક્ષક તરીકેના વ્યવસાયિક અનુભવ થકી અને સમાજના એક સભ્ય તરીકે મારું એક મંતવ્ય ઘડાયું છે અને તે છે કે બાળક સંબંધી ઉપરોક્ત ભૂલોની દોષગ્રંથિથી પોતાને બચાવવા માં-બાપ અને સમાજ આ રાગ આલાપ્યા કરે છે. હકીકતે, બાળ ઉછેરમાં માં-બાપ નિષ્ફળ પુરવાર થયા છે.

માં-બાપ પર આ ‘આરોપ’ મૂકી શિક્ષણ તંત્ર કે શાળાઓની ભૂલો છાવરવાનો અહીં ઈરાદો નથી. એ આગવી સમસ્યા છે જે પણ ઉકેલવી રહી. પણ, તંત્ર કે શાળા પહેલાં બાળક માં-બાપ પાસે છે, તો બહારની સંસ્થાઓ ઉપર દોષારોપણ કરનારાઓએ પોતે કયા ઉપાયો અમલમાં મુક્યા? પોતાના બાળકના પ્રફુલ્લન માટે તેમણે પોતાની કક્ષાએ કયા પ્રયત્નો કર્યા? અહીં એવાં માં-બાપની વાત છે જેઓ પોતાના બાળકોને માટે ‘સારી’ શાળા પસંદ કરવા સામાજિક અભિયાનો આદરે છે, લાગવગો અને ડોનેશનની તૈયારી રાખે છે અને ...અને તેઓ ‘શિક્ષણ’ એટલે શું તે જાણે પણ છે.

મધ્યમ-ઉચ્ચ મધ્યમવર્ગના આ માં-બાપ એકદમ સ્વાર્થી જણાય છે. બાળકને ભણાવવાનો તેમનો હેતુ પોતાની સામાજિક પ્રતિષ્ઠામાં વધારો કરે એવી સફળ કારકિર્દી પોતાનું સંતાન પામે તેવો હોય છે, નહી કે પોતાના, હા , એમના પોતાના બાળકનો સર્વાંગી વિકાસ થાય. આવા માં-બાપ બાળકને શાળા ઉપરાંત સંગીત,નૃત્ય,ચિત્ર,નાટક,તરણ,કરાટે જેવી ‘પ્રવૃત્તિઓ’ના વર્ગો ભરવા ‘ખર્ચા’ કરશે, વેકેશનમાં બાળકને ‘ટ્રેકિંગ’ કે ‘નેચર કેમ્પ’માં મોકલશે અને ઓડકાર ખાશે કે પોતે બાળકને વિવધ ક્ષેત્રોની તાલીમ પૂરી પાડી એનો સર્વાંગી વિકાસ થાય તેની કાળજી લીધી છે. બેશક, આ પ્રવૃત્તિઓ સર્વાંગી વિકાસના પાસા છે. પણ, કેટલાં માં-બાપ પોતાના સંતાનોને આ ક્ષેત્રોમાં કારકિર્દી બનાવવામાં સહમત થાય છે? કારકિર્દી તો દુર રહી, પોતાના બાળકને કયા ક્ષેત્રમાં રસ છે એ પણ તેઓ ચકાસતા નથી. ‘મારા પપ્પુ-પિન્કીને કોમ્પ્યુટર-આઈ.ટીમાં ખુબ રસ છે એટલે અમે તેને તેમાં પ્રોત્સાહન આપીએ છીએ.’ આ શાહમૃગીયો વિકલ્પ વારંવાર કાને અથડાય છે. બધાને ખબર છે કે આઈ.ટી એ ડોલરિયો શોખ છે ! અને આવા ‘રસ’ ધરાવતાં કેટલા તેજસ્વી તારલઓએ આઈ.ટી.માં ક્રાંતિકારી શોધ કરી?

બે બેડરૂમની સગવડ ધરાવતા આ માં-બાપના ઘરમાં બાળવાર્તાઓનું એક કબાટ સમાતું નથી. મહિને એક-બે વાર રેસ્ટોરાંમાં જમવાનું બજેટ ધરાવતા આ કુટુંબો પાસે બાળવાર્તાઓ ખરીદવાની સગવડ નથી હોતી. હા, કેટલાંક માં-બાપ પુસ્તકો ખરીદે છે, ‘સફળતાના નવ રત્નો’, ‘વૈજ્ઞાનિક રમકડાં બનાવો’, ગણિત ગમ્મત, પંચતંત્રની વાર્તાઓ વગેરે. આવા પુસ્તકોની ખરીદી પાછળ પણ ગણતરી તો ‘મારા સંતાનને કારકિર્દીમાં સફળ થવામાં ઉપયોગી બને’ એવી જ હોય છે. એટલે વાર્તાઓ ઠેબે ચઢે છે. આવા માં-બાપ એ પોતે દસ નવલકથાઓ વાંચી નથી અને પોતાનું સંતાન (ઈતર !)વાંચન રસિક ના બની જાય એની તેઓ પુરેપુરી દરકાર રાખે છે. તેઓને સંતાનની સફળતાની ચિંતા છે, સુખની નહી. અથવા તો તેઓ સફળતાને સુખ માનતા લાગે છે.

આ માં-બાપ ડરે છે, કયાંક મારું સંતાન સ્વતંત્ર ના થઇ જાય ! સ્વતંત્રતા અને સ્વછંદતાની તેમની  વ્યાખ્યાઓ શબ્દકોશ કરતાં જૂદી, સામાજિક દ્રષ્ટિ થકી ઉધાર મેળવેલી છે. તેમને સંતાન કહ્યાગરું જોઈએ છે અને ત્યારે તેમને પેલી સર્જનાત્મકતાની ગેરહાજરી સાલતી નથી.

શિક્ષણ તંત્ર, શાળાઓ અને શિક્ષકો પર દોષારોપણ એ સહેલી છટકબારી છે, બેઠક ખંડમાં ચર્ચાતા મનોરંજક-રસપ્રદ વિષયોમાંનો એક વિષય. ના તો એથી કોઈ ઉકેલ આવવાનો કે ના એ ચર્ચા બંધ થવાની. શાળાઓની તાંત્રિકતા-યાંત્રિકતામાં પોતાનું બાળક પીસાય નહી એવી દરકાર કરનારા માં-બાપ ઘરેલું શિક્ષણ તરફ વળ્યા છે. પણ, તેઓને જે શાળાઓનો અનુભવ છે તે ખાનગી શાળાઓ છે, જેમનો મૂળમંત્ર ‘સફળતા’ છે. આવા નાનકડા વર્ગને બાદ કરતાં મોટા ભાગના શિક્ષિત માં-બાપ પોતાના સંતાનના સ્વાભાવિક પ્રફુલ્લનને રોકવાના ષડયંત્રમાં અગત્યની ભૂમિકા ભજવે છે.

કોઈ પણ તંત્રને પોતાને ટકાવવામાં રસ હોય, અહીં જેમની વાત માંડી છે તે માં-બાપ પણ આવા તાંત્રિક છે.

દિયા

દિયા અમારી શાળામાં ત્રણ વર્ષ પહેલાં પ્રવેશી અને પ્રવેશતાં જ્ શાળા પરિવારની લાડકી થઇ ગઈ. તે તેજસ્વી વિધાર્થી છે, તેની ચકોર આંખોની ચમક અમારા સૌના આનંદનું માધ્યમ બની રહી. સહઅભ્યાસિક પ્રવૃત્તિઓમાં પણ તે એટલી જ્ સક્રિય.

મોટા વિધાર્થીનીઓ પણ તેની બહેનપણીઓ. ધોરણ ૭મા છેલ્લા તાસમાં કઈ નવું સંભળાય એટલે તે શીખવા પહોંચી જાય. તેનામાં શીખવાની ખુબ ધગશ છે. જો તેને રજા પડે તો વર્ગશિક્ષકની પાછળ પડીને પુનરાવર્તન કરાવડાવે. તે માયાળું છે અને બધાં જોડે ભળે છે પણ તેને જુથનેતા બનવું નથી ગમતું. તેને વાર્તા પુસ્તકો વાંચવા ય ખુબ ગમે છે.

આ વર્ષે તેનામાં એક પરીવર્તન આવ્યું છે.

દિયાને એક બહેન છે, હીના. તે આ વર્ષે પહેલાં ધોરણમાં દાખલ થઈ. બસ, ત્યારથી દિયા ઠરેલ થઇ ગઈ છે. તેનું આ ઠરેલપણું તેના ચહેરા પર અને વર્તનમાં પ્રગટે છે.

આજે, ધોરણ ૫,૬,૭ના ચુનિંદા વિધાર્થીઓ સાથે લોકવિજ્ઞાન કેન્દ્રની મુલાકાતે વિધાનગર જવા વિદ્યાર્થીઓ વાનમાં ગોઠવાઈ રહ્યા હતાં ત્યાં દિયા ધસી આવી ; ‘ મને લઇ જાવને! મારે જોવું છે.’

પણ આ તો ૫-૬-૭ માટે જ્ છે, તુ પાંચમામાં આવીશ ત્યારે તારે જવાનું થશે જ્.

ના પણ આજે લઇ જાવ ને. મને જોવાનું ગમે છે.

આ મુલાકાત માટે વિજ્ઞાનની પ્રાથમિક સમજ હોય તો શૈક્ષણિક રીતે સારું પડે. પણ, શિક્ષક સમજતા હતા કે દિયા જેવા વિદ્યાર્થીઓ માટે આવી મુલાકાતો કેટલી અસરકારક બની શકે. વાનમાં જગ્યા ન હતી. શિક્ષકે વાનમાના વિધાર્થીઓને પૂછ્યું, ‘દિયાની જગ્યા થશે?’

અરે, ખોળામાં બેસાડી લઈશું.

‘સારિકાને ય આવવું છે.’ દિયાએ તેની બેનપણીની વકીલાત કરી.

ભલે,મોટાબેનની અને તમારા બેનની રજા લઇ આવો.

બંને કમળાબેન(આચાર્ય) સમક્ષ ગઈ પણ કઈ બોલી ના શકી. આવી બાબતમાં તો કમળાબેનની સંમતી હોય જ્.

અચાનક દિયા કહે, ‘ના, હું નહિ આવું. મારી બેનનું જોવું પડે.’

અરે પણ આપણે પાંચ વાગતામાં તો પાછા આવી જ્ જઈએ છીએ.

સારિકા આવી, દિયા ના આવી.

ભોગોલિક પ્રવૃત્તિ

આ પ્રવૃત્તિ પ્રથમ સત્રની, ભૂગોળના બીજા જ્ એકમ(ધો-૭,પાઠ-૧૫)ની છે. પણ, તે સમયે શિક્ષકને લાગ્યું કે હજી આ પ્રવૃત્તિ કરવાનો સમય ‘પાક્યો’ નથી.

ભૂગોળ એટલે અંકગણિત,ભૂમિતિ અને વિજ્ઞાનનું શરબત. તેની સંકલ્પનોની ગૂંથણીને વારંવાર જુદી જુદી રીતે જોવી પડે.

 અમે આ એકમ પરંપરાગત રીતે ભણ્યા : વ્યાખ્યાઓ સમજી, પારિભાષિક શબ્દોની સંધિ છૂટી પાડી તેમને ઉકેલ્યા, આકૃતિઓ દોરી, પ્રશ્નો પૂછ્યા ને જવાબો લખ્યા. માહિતી માટે અને પરીક્ષા માટે તે ઉપયોગી છે. પણ,કોઈ સમાચાર કે કોઈ દૈનિક ઘટનાને સંદર્ભે ભૂગોળની પાયાની સંકલ્પનાઓ અવારનવાર અને વારંવાર ચર્ચાતી રહી. એક દિવસ શાળાના મેદાનમાં હળવું વંટોળ ઉઠ્યું અને ધૂળની ડમરી ચકરી ફરવા લાગી,કે  સમાચાર વંચાયા કે બે દિવસ પછી વધુ ઠંડી પડશે કે પછી તાજેતરમાં રાજસ્થાનમાં હવાના દબાણમાં થયેલા ફેરફારને કારણે ગુજરાત પર ધુળી ચાદર છવાઈ...અમારે કેમ-કેવીરીતે તેની ભૌગોલિક ચર્ચાઓ થાય. અમે ભૂમિતિની પાયાની સંકલ્પનાઓ અંગેના કેટલાક વીડીઓ પણ જોયા.

આજે અમે આ મુજબ પ્રવૃત્તિ કરી.

પૃથ્વીનો ગોળો, પાણી ભરવાનો નળો અને દોરી વડે.

વર્ગખંડમાં દિશાઓ નક્કી કરી.નળાને બનાવ્યો સુર્ય. પૃથ્વીના ગોળાને સુર્યની ઉત્તરે ગોઠવ્યો, ધરી ઉત્તર તરફ નમેલી રહે ત રીતે. જાણવા પ્રયત્ન કર્યો- કયો ધ્રુવ સુર્યની નજીક છે, ઉત્તર કે દક્ષિણ? પહેલાં નરી આંકે અને પછી દોરી વડે અંતર માપી-સરખાવીને.

હવે, પૃથ્વીના ગોળાને ૯૦અંશ ખસેડી સુર્યની દક્ષિણે ગોઠવો, ધરી ઉત્તર તરફ જ્ નમેલી. ચકાસ્યું, કયો ધ્રુવ નજીક? નરી આખે નક્કી કરવામાં મુશ્કેલી પડી. અગાઉની જેમ જ્ દોરી વડે બંને ધ્રુવોનું સૂર્યથી અંતર માપ્યું અને સરખાવ્યું.

ફરી ૯૦અંશની ફુદરડી અને પૃથ્વી પ્રતિકૃતિ ગોઠવાઈ સુર્યની દક્ષિણે. ફરી માપન,સરખામણી.

એ જ્ રીતે પૂર્વમાં ગોઠવીને.

આ પ્રવૃત્તિને પાઠ્યપુસ્તકની આકૃતિ સાથે સરખાવીને જવાબો આપવા કહ્યું : પૃથ્વીગોળો ઉત્તર/પશ્ચિમ/દક્ષિણ/પૂર્વમાં હતો ત્યારે કઈ તારીખ? થોડીક ગડમથલ પછી વિદ્યાર્થીઓએ પ્રશ્નોના સાચા જવાબ આપ્યા.

વિધાર્થીઓના સાચા જવાબો એ આ પ્રવૃત્તિની સફળતાનો માપદંડ નથી. આ જવાબો તો વિધાર્થીઓ સ્વાધ્યાયપોથીમાં અને ઉત્તરવહીમાં લખી ચૂકયા જ્ છે. આવી પ્રવૃત્તિઓ કરાવવી કેમ જરૂરી છે તે તો આ પ્રવૃત્તિ પછીના પ્રશ્નો પરથી તારવી શકાય : પૃથ્વી નમેલી ના હોય તો શું થાય? વિડીઓ જોયાં એમાં તો પૃથ્વી નમેલી જણાતી નથી તો આટલી ચોક્કસ રીતે કેમ કહી શકાય કે પૃથ્વી નમેલી છે? આપણને પૃથ્વીની ગતિનો અનુભવ કેમ નથી થતો? પૃથ્વી ક્યાં રહેલી છે? પૃથ્વી ગોળ છે તો આપણે પડી કેમ નથી જતા? પૃથ્વી તો સપાટ દેખાય છે, તો ગોળ ...? આપણે ક્યાં રહીએ છીએ, ગોળાની અંદર કે સપાટી પર?

આમાથી કેટલાક પ્રશ્નો વારંવાર પુછાતા રહે છે. તે પ્રશ્નો વારંવાર પૂછાય છે તેનો અર્થ એ કે જે-તે સંકલ્પના વધુ સપષ્ટ કરવાની જરૂર છે, અને તે પણ નવી રીતે. તો આવા પ્રશ્નોનું તો સ્વાગત જ્ હોય ને!

વખાણવી ગમે તેવી ખીચડી

 ધોરણ ૩ની જયશ્રીએ આજે વધાઈ ખાધી : બેન, મને ખીચડી બનાવતાં આવડી ગઈ!

વીણાબેને તેના ઉમળકાને વધાવતા કહ્યું, ‘ સરસ ! કેવી રીતે બનાવી?’

તેલ મુક્યું, જીરું નાખ્યું, લસણ નાખ્યું , પછી ખીચડી નાખી.

અચ્છા. પછી?

બસ. એટલું.

પાણી ના નાખ્યું?

ના.

પાણી વગર ખીચડી થઇ? કેવી રીતે?

આટલું જ્. થઇ ગઈ.

મૂંઝાવાનો વારો વીણાબેનનો હતો. બીજા કેટલાક પ્રશ્નોના જવાબોને અંતે જયશ્રી બોલી, ‘ પણ બેન, ધોળી ખીચડી તો બનાવેલી હતી. એમાંથી પીળી મેં બનાવી.!’

ભૂગોળનું ગણિતવિજ્ઞાન

આ પ્રયોગ અમે ૨૨ ડીસેમ્બર’ ૧૧ એ શરુ કર્યો હતો, બપોરે ૧ વાગ્યે.

સૌ પહેલાં અમે અમારા બધાના પડછાયા માપ્યા. પછી એક લાકડીનો પડછાયો માપ્યો. શિક્ષકે જણાવ્યું કે હવે દર ૧૫ દિવસે આપણે આ લાકડીનો પડછાયો માપવાનો છે અને સાથે પ્રશ્ન મુક્યો – આ લાકડીનો જ્ કેમ, કોઈ માણસનો કેમ નહિ તે વિચારો.

ચાલુ વર્ગે કેટલીક મિનીટો માટે મેદાનમાં જવું કયા બાળકને ના ગમે ! એટલે પ્રયોગ સામે તો કોઈને વાંધો ન હતો. પણ, આ પ્રયોગ કરવાથી શું થશે તેવું પરિણામ તાત્કાલિક નજર સામે ના દેખાતા તેમના ચિત્તમાં ખળભળાટ થતો હતો. વળી, પહેલાં બે-ત્રણ માપન દરમ્યાન તો પડછાયાના માપમા કોઈ નોંધપાત્ર ફેરફાર ના દેખાયો એટલે કેટલાક તો અકળાયા પણ ખરા, ‘ તમને આવા નકામા પ્રયોગો સુઝે છે !’. જો કે, શિક્ષક પપ્રત્યેની મુલ્ય આધારિત શ્રદ્ધાને કારણે અને મેદાનમા આવવા મળે તે કારણે પ્રયોગ તો જારી રહ્યો.

દર પંદર દિવસે અમે બપોરના એક વાગ્યે પડછાયો માપતા રહ્યા અને તે માપ નોંધાતા રહ્યા.

જાન્યુઆરીના અંત દરમ્યાનથી પડછાયાની લંબાઈમાં નોંધપાત્ર ફેર પડ્યો હતો. તેને કારણે સૌને વિસ્મય થયું-આવું કેમ, કઈ રીતે? હજી જવાબ આપવાનો સમય પાક્યો નહોતો.

આખરે આવી ૨૧ માર્ચ.

લાકડીના પડછાયાની ટૂંકાઈ જોઈ બધા ઉદગારોમા સરી પડ્યા. એ પછી તો અમે અમારા ગામના અક્ષાંશ પણ માપ્યા,એ પડછાયાની મદદથી જસ્તો .

એ પછી પાઠ્યપુસ્તકમા ભૂગોળના એકમ (ધોરણ ૭, એકમ-૧૫,૧૬) વાંચ્યા ! અમારા જવાબો એમાં હતા.

અરમાન ટેસ્ટ

કેટલાક ઘરેલું/સામાજિક કારણોથી બાળકોમાં દવા,દાક્તર,દવાખાનાનો ડર પેસીને ઘર કરી ગયો હોય છે. એમાંય ઇન્જેક્શન! તૌબા તૌબા.

'અરમાન ' કાર્યક્રમ અંતર્ગત  પ્રાર્થના સંમેલન સમેટાવાના ટાણે પી.એચ.સી.એથી દક્તારનું કહેણ આવ્યું કે 'hb ટેસ્ટ કરવાનો છે' અને સંમેલનમાં ઉન્હ્કારા શરુ થઇ ગયા. શિક્ષક પર પ્રશ્નોની ઝડી : દવાખાને જવાનું છે? કયા વર્ગે? કેમ? ઇન્જેક્શન મૂકશે? શાનો ટેસ્ટ? hb એટલે શું?

છેલ્લા બે પ્રશ્નો તો શૈક્ષણિક હતા પણ શિક્ષકે બડા પ્રશ્નોનો એક જ્ ઉત્તર આપવાનું યોગ્ય માન્યું : વર્ગમાં જઈને  વાત કરીએ.

વર્ગમાં પેસતાંજ્ ભાવુંક્તામાં ડૂબેલા એ જ્ પ્રશ્નો.

શિક્ષક : તમારા બધાં પ્રશ્નોના જવાબ વિજ્ઞાનના પાઠ્યપુસ્તકમાં છે.પાન નં ...(જેના પર રક્તકણ-શ્વેતકણની આકૃતિ - વિગતો અને હિમોગ્લોબીન અંગે માહિતી હતી.) ખોલો અને વાંચો. 

થોડા કંટાળા, થોડી ચીઢ અને થોડાક કુતુહલ સાથે પુસ્તક ખોલ્યું અને વાંચ્યું.

આમાં કોઈ જવાબ નથી.

છે, જુઓ,શોધો.

એટલે લોહી ટેસ્ટ કરવા દવાખાને જવાનું છે? (થોડાક ઉંહકારા,સીસકારા ઉઠયા .)

હા અને ના.

નથી જવાનું?

જવાનું તો છે. પણ hb ટેસ્ટ માટે.

hb એટલે?

જુઓ પુસ્તકમાં ! (પુસ્તકમાં hb એમ લખેલું નથી એ વાત શિક્ષક જાણતા હતાં .)

થોડી હા-ના પછી જીગીષાએ પકડ્યું- hb એટલે હિમોગ્લોબીન?

એકદમ.

હહ્, કેવી રીતે?

મોટેથી બોલીને ચકાસો કે હિમોગ્લોબીન અને hb બોલવામાં શું સરખું બોલાય છે.

અચ્છા, એમ. સારું પણ hb તપાસવા ટાંકણી ઘોંચે ને? 

શિક્ષક :પણ, hb શું કામ તપાસવાનું?

એતો માંદા છે કે નહિ એ જાણવા .

બરાબર. પણ, આપણને આપણું hb શા માટે ખબર હોવી જોઈએ?

તમે કહો.

પુસ્તકમાં જુઓ, હિમોગ્લોબીન શું કામ કરે?

ઓક્સિજન શોષવામાં મદદ કરે.

બરાબર. ઓક્સિજન વગર તો ચાલે ને માણસને !

કેવી ગાંડા જેવી વાત કરો છો. ઓક્સિજન વગર તો માણસ મરી ના જાય ?

તો સમજાય છે હિમોગ્લોબીનનું મહત્વ?

....

hb ના પ્રમાણની આપણી તંદુરસ્તી પર ખુબ બધી અસરો છે. લોહી ચોખ્ખું તો આપણે સ્વસ્થ અને સાજા.

હા, એ તો ભણ્યા છીએ હવે.

તો બોલો, કોણ આવશે hb ટેસ્ટ કરાવવા દવાખાને?

પણ ટાંકણી ?

એનો ય રસ્તો બતાવું, તમને રસ હોય તો.

બતાવો,બતાવો.

જયારે ટેકનીશીયન ટાંકણી મારે ત્યારે બરાબર આંગળી સામે જોઈ રહેવાનું.

દેકારો થઇ ગયો- હોતું હોય. બધાં એમ શીખવે કે ઇન્જેક્શન મુકાતું હોય ત્યારે બીજી દિશામાં જોવાનું અને તમે કહો કે એ જ્ જગ્યાએ જોવાનું.

હા, નહિ જોવું એક રસ્તો છે અને જોવું બીજો રસ્તો. અને તમને રસ હોય તો...

સારું,સારું, પૂરી વાત કરો.(આવું કેટલાક એ  કહ્યું.)

તો, ટાંકણી ક્યાં વાગે છે,આંગળીને ત્યારે શું થાય છે, લોહી ગરમ છે કે ઠડું લાગે છે, કેટલું લોહી બહાર નીકળે છે એમ બધું જોવાનું ...

કિંજલ : હા, અને આવું જોવાં રહીએ એમાં ખોવાઈ જઈએ તો ટાંકણી વાગ્યાની બીક જ્ ખબર ના પડે.

એકદમ ! તો, જઈએ  કે દવાખાને?

 શિક્ષકે કોઈને ફરજ ના પાડી. વારેઘડીએ એમ કહેવું ચાલુ રાખ્યું કે તમને આ ટેસ્ટની અગત્યતા લાગતી હોય તો આવો.સાનિયા એન્ડ સાનિયા ના આવ્યાં. દવાખાને 'ઓ બેન !' એવાં બે-ત્રણ દ્રશ્યો તો રચાયા જ્.  ક્રિષ્ના તો સ્ટુલ પર બેસી પણ એટલી ઠંડી પડી ગઈ અને ક્ષણિક ચક્કર પણ આવી ગયા કે એનો ટેસ્ટ મુલતવી રાખ્યો. જેમ જેમ ટેસ્ટ કરતાં ગયા અને ટેકનીશીયન બેન આંકડા બોલતા ગયા, વિધાર્થીઓના હાયકારા શરુ થયા પણ જુદાં પ્રકારના. પોતાનું hb  ઓછુ છે અને એટલેકે પોતે શારીરિક સ્વસ્થ નથી એ બાબતે ચિંતા ઉમેરાયા એ અવાજોમા.

અસ્મીન અને સાનિયા પેલી બે સાનીયાઓને કોઈક રીતે દવાખાને લઇ આવ્યાં અને તેમનું hb પણ મપાયું.

પુનરાવર્તનનો રસ

શિક્ષક માટે એ  રસપ્રદ પડકાર છે કે વિદ્યાર્થીઓને શૈક્ષણિક પ્રક્રિયામાં સંડોવવા કઈ રીતે. શૈક્ષણિક પ્રક્રિયાઓ એટલેકે વિધાર્થીઓ પ્રશ્નો પૂછે અને જવાબો શોધવાના વિકલ્પો જાતે શોધે, ચર્ચામાં તાર્કિક રીતે જોડાય અને કોઈ તારણ લાગી પહોંચે, શિક્ષણતંત્રના ભાગ રૂપી યાંત્રિક પ્રક્રિયાઓમાં પણ જોડાય અને સફળતા પ્રાપ્ત કરે અને આવા બીજા કાર્યો.

ઇતિહાસના એકમોના પુનરાવર્તન માટે અમે જુથકાર્ય આદર્યું. દરેક જુથ માટે એક એકમ. ૧૫ મીનીટમાં ૫ નવા પ્રશ્નો બનાવવાના. જુથનેતાએ નહિ પણ જૂથના સભ્યો એ પ્રશ્નો વર્ગ સમક્ષ રજૂ કરવાના, જવાબ સહીત. દરેક પ્રશ્ન માટે એક ગુણ. તમામ રજુઆતો થઇ જાય પછી શિક્ષક એમાંથી જ્ કેટલાક પ્રશ્નો પૂછે અને ચકાસે કે કેટલા જવાબો યાદ રહ્યા.

આ પ્રવૃત્તિ પાછળ વિચાર એ હતો કે પુનરાવર્તનની યાંત્રિક પ્રક્રિયાને રસપ્રદ કઈ રીતે બનાવવી અને વર્ગના તમામ વિધાર્થીઓ, ખાસ કરીને ધીમા વિધાર્થીઓ તેમાં સક્રિયતાથી જોડાય તેવું શું કરવું.

પ્રશ્ન બનાવવો એ જવાબ આપવા કરતાં અઘરી પ્રક્રિયા છે. પ્રશ્ન બનાવનારને જવાબ ઉપરાંત પ્રશ્નનું ભાષાકીય માળખું પણ ધ્યાને રાખવું પડે અને આખો એકમ, લીટીએ લીટી ધ્યાનથી વાંચવી પડે. આ કામ મોટેભાગે જુથ નેતાએ કર્યું. વળી, જુથસભ્યોએ રજૂઆત કરવાની હતી,તેમના જૂથના ગુણ તેમની રજૂઆત પર આધારિત હતાતેથી તેઓ જવાબદારી અનુભવવા લાગ્યા અને પ્રવૃત્તિમાં સક્રિયતાથી જોડાયા. જુથ નેતા પણ જવાબદારી પૂર્વક સભ્યોને તૈયારી કરાવવા લાગ્યા. આમ વર્ગના દરેક વિધાર્થીને તેની આવડત મુજબનું કામ મળ્યું. આ પ્રવૃત્તિમાં પડકાર એ જ્ પ્રેરણા બન્યો.ગુણાંકન તો એક જાતના પ્રોત્સાહન રૂપે જ્ હતું.

પહેલાં દિવસે આમ કર્યા પછી બીજે દિવસે પ્રવૃત્તિમાં થોડો ફેરફાર કર્યો, કહોને કે પડકાર ઉમેર્યો. હવે બધાં જૂથોએ એવાં જ્ પ્રશ્નો બનાવવાના જેમાં 'કોણ' આવતું હોય. શરૂઆતમા વિધાર્થીઓ સ્થળ,ઘટનાઓ અને સમય સંબંધે પણ 'કોણ'વાળા પ્રશ્નો બનાવી આવ્યાં. પછી એ પ્રશ્ન સ્વરૂપની જાહેરમાં અને વ્યક્તિગત ચર્ચા કરી. એમ લાગ્યું કે પ્રશ્ન સ્વરૂપની આ તબક્કે જે સમાજ ઊભી થઇ તે પ્રમાણમાં વધુ સ્થાયી રહેશે. વળી, એક જુથે પ્રશ્-જવાબો મોઢે રજૂ કર્યા. આવી દરેક રજુઆતને અડધો ગુણ વધુ આપવો એમ ઠેરવ્યું. તેને લીધે તે પછીને દિવસે બધાં જ્  જુથ, એટલેકે વર્ગના તમામ વિદ્યાર્થીઓ પ્રશ્ન-જવાબની મોઢે રજૂઆત કરવા પ્રયત્નશીલ થયા અને મોટાભાગના એમાં સફળ પણ થયા.

પ્રશ્નના સ્વરૂપ વિશે સ્પષ્ટતા કેળવાયા પછી એમ નક્કી કર્યું કે ભૂલવાળા પ્રશ્ન માટે અડધો ગુણ કાપવો. એ રીતે કેટલાકના ગુણ કપાયા પણ ખરા. પારુલનું જુથમા આજે  વધુ પડતાં ધીમા વિદ્યાર્થીઓનું પ્રમાણ વધી ગયેલું. એ સંજોગોમાં પણ એ જુથે પોતાની રજૂઆત તો કરી જ્. વર્ગના અન્ય વિધાર્થીઓએ પ્રસ્તાવ કર્યો કે પારુલના જૂથના કોઈ ગુણ કાપવા નહિ. ગુણ તો ના જ્ કાપ્યા, જૂથને તાળીઓ અને એક વિશેષ ગુણ આપીને વધાવવામાં આવ્યું.

અહીં પડકાર હતો, સ્પર્ધા નહિ. કેમકે નાના જૂથમાં ભલે કામ કરીએ, આપણે એક સમૂહના જ્ સભ્યો છીએ એ સમજ વર્ગની ચેતનાનો હિસ્સો બની ગયેલ છે.

આજનું

@વર્ગમાં પ્રવેશતાં જ્ જિગીષાએ પૂછ્યું, 'તમને કોઈ બેઠાં બેઠાં હુકમ કરે તો તમે તેનું કહ્યું માનો કે?'
ના.
માનો છો !
એમ? જોકે હું આમ કોઈનો હુકમ ઉઠાવું એમ તો નથી .
પણ હુકમ ઉઠાવો છો. હું તમને અત્યારે જ્ બતાવી આપું કે તમને કોક બેઠાં બેઠાં હુકમ કરે છે અને તમે એનું માનો છો.
તો બતાવ !
જુઓ, તમારું મગજ તમને કહે છે; આમ કર, તેમ કર અને તમે એમ કરો છો.
ભઈ વાહ! સાવ સાચું.

@ગોપીનો પ્રશ્ન છે કે આપણા મગજમાં એવું તે શું થાય છે કે આપણને જાત જાતના વિચારો આવે છે !
આ પ્રશ્નનો જવાબ એમ આપ્યો કે તુ જાતે જોઈ જો કે તારા મગજમાં શું થાય છે.
 આગળ વાત આમ ચાલી કે ગુસ્સો આવે ત્યારે મગજમાં શું થતું હશે?
શિક્ષક : આગ લાગતી હશે.
એ કેવી રીતે ખબર પડી?
કેમ ધુમાડો નથી દેખાતો?
ક્યાંથી નીકળે છે ધુમાડો?
મોઢામાંથી.
નથી દેખાતો.
કેમ, સળગાવી નાખે એવાં શબ્દો મોઢામાંથી નથી નીકળતા?
હા હો, સાચું. એવું બોલે કે આપણે સળગી જઈએ !

ચાંદી જ ચાંદી

આજે ડરતાં ડરતાં 'બે ફૂલ ચઢાવે...ઈશ્વર પડ્યો નથી રસ્તામાં' ગીત વર્ગમાં કરાવવું શરુ કર્યું. ડરતાં ડરતાં એટલા માટે કે ગીત ગંભીર પ્રકારનું-શબ્દો અને સુર પણ. આવું બોઝિલ ગીત જીવનથી છલકાતાં બાળકોને કરાવવું યોગ્ય કે નહિ! ઈરાદો સુરની રમત-કાન સરવા કરવાની ટેવ વિકસાવવાનો. છુપી લાલચ એ કે આ ગીતના શબ્દો એટલા સરળ છે કે અર્થગ્રહણ આપોઆપ થાય. એમ વિચારીને શરૂઆત કરી કે વિધાર્થીઓને ગમશે તો જ્ આગળ વધીશું નહિ તો પડતું મુકીશું.

હીટ ગયો આ પ્રયોગ તો.

ખુબ ગમ્યું બધાને. ત્રણેક વાર ગાયું એટલામાં તો મોઢે પણ થઇ ગયું. સુરની બારીકીઓ પારખી,પકડી અને પ્રેમથી ગળે લગાડી. સાથળ પર થાપ આવતી વિદ્યાર્થીનીઓ જોઈને થયું કે મને તો ઈશ્વર સસ્તામાં મળી ગયા.

માસ્તરે પૂછ્યું : શું ગમ્યું આ ગીતમાં?
જવાબો :રસ્તામાં-સસ્તામાં.  ઋષિઓ જાપ જપતા રહી ગયાને શબરીના બોર અમર થઇ ગયા.આખું ગીત જ્ ગમ્યું.કેટલું સરસ છે!

ગવડાવતી વખતે નેન્સીએ પૂછ્યું,'આ અમારું ગીત છે?' શિક્ષક કઈ કહે તે પહેલાં સાનિયા એ પતાવ્યું,'બધાનું છે. ચાલો બેન, આગળ ગવડાવો.'  મક્કા શબ્દ ગવાય એટલી વાર અસ્મીનની આંખ ચમકે. શિક્ષકે અર્થગ્રહણ કરાવવાની લાલચ માંડ માંડ રોકી રાખી છે. 'નહિ મળે એ સોના-ચાંદી..' એમ શિક્ષકે ઉપાડ્યું તો તરત ટોક્યા- ચાંદી શબ્દ પહેલાં આવે. ચાંદી-સોનામાં એમ.

એમ.

સાંભળો ત્યારે : ઈશ્વર પડ્યો નથી રસ્તામાં. ગાયક-જનાર્દન રાવળ. શબ્દ&સંગીત-અવિનાશ વ્યાસ

સુર સંગમ

સંગીતની નવી નવી કેડીઓમાં જાત્રા કરાવવાના ઉદ્દેશથી જ્ ગુજરાતી સુગમ સંગીતના ભાગ રૂપી ગીતો  શાળામાં ગવડાવવા શરુ કરવામાં આવ્યાં હતાં. મોટે ભાગે આ શિક્ષણ વર્ગ-પ્રાર્થના સંમેલનમાં થાય. એટેલે કે, સમુહમાં. એવામાં કુદરતે કોને કોકિલ કંઠ આપ્યો છે એ પકડવું છુટી જતુ હોય છે. (આ પ્રયત્ન વિશે જોડેની લિંક પર ક્લિક કરો:ગુર્જરી સંગીત

એન.એસ .પટેલ કોલેજના MSW/BSW/MHRM ના વિદ્યાર્થીઓ અમારી શાળામાં નિયમિત આવે છે ,છેલ્લા ત્રણેક વર્ષથી. શાળા પરિવાર સાથે ચર્ચા કરી કયા પ્રકારની પ્રવૃત્તિ કરી શકાય તેની વિચારણા કરી જુદી જુદી પ્રવૃત્તિઓ તે વિદ્યાર્થીઓ કરાવતા હોય છે. આ એક સુખદ ફેરફાર છે-મહિને એક કે બે તાસ કોઈક જુદી જ્ પ્રવૃત્તિ, જુદા જ્ વ્યક્તિઓ કરાવવા આવે.

હિમાની દેસાઈ 

આ વખતે આવેલા MHRMના  વિદ્યાર્થીઓના જુથ એ રજૂઆત કરી કે તેઓ 'સુર સંગમ' પ્રવૃત્તિ કરાવવા માંગે છે. અમારા સામુહિક સંગીત શિક્ષણને  તેમણે વ્યક્તિગત બનાવવાની આ સારી તક હતી. એટલે આ તક અમે ઝડપી લીધી. ધોરણ ૫થી ૭ના તમામ વર્ગોમાં કોલેજના વિદ્યાર્થીઓએ ઓડીસન કર્યું. આ અનુભવ તેમને માટે સુખદ આશ્ચર્ય હતો. કેમકે અગાઉના અનુભવો પરથી તેમણે કવિતાઓ, ફિલ્મી ગીતો કે ભજનોની અપેક્ષા રાખી હતી. અહીં તો સુગમ સંગીતના ક્લાસિક ગીતો ઓડીસનમાં ગવાતાં હતાં. વળી, હિમાની દેસાઈ, જે ખુદ સારી ગાયક  છે, તેણે ગીતના સૂરને ઊંચો કે નીચો લેવાનું માર્ગદર્શન આપ્યું તો એ પણ એટલી જ્ સરળતાથી વિદ્યાર્થીઓએ ઝીલ્યુ. દરેક વર્ગમાંથી દસ વિદ્યાર્થીઓ અંતિમ સ્પર્ધા માટે પસંદ કરવામાં આવ્યાં.

દિવ્યા અને ડૉ.પ્રતિક્ષા પટેલ 

સ્પર્ધા એ પહેલી ફેબ્રુઆરીએ  હતી. સ્પર્ધકોમાં અનેરો ઉત્સાહ હતો. રોજ શિક્ષક આગળ પ્રેક્ટિસ કરી જાય. મોબાઈલ પર ધ્યાનથી ગીત સાંભળે અને સુરની બારીકી અંગે શિક્ષકને પૂછે. સ્પર્ધાને દિવસે તન્વી આવીને પૂછે,' બેન, ***  ગીત ગાઉ? '  ના, આવા ગીત શાળામાં ના ગવાય. (આઇટમ ગીત હતું.) તન્વીએ પોતાનું ગીત બદલ્યું. સ્પર્ધકો અને શ્રોતા સૌ આતુર હતાં સાંજ ના ૩ કલાક માટે.

સુચિતાબેન 

MHRMના વિદ્યાર્થીઓ હિમાની દેસાઈ,સાગર સોની, અમિત સીંગ અને આકાશ પટેલએ વિદ્યાર્થીઓની મદદથી સ્પર્ધા માટેની વ્યવસ્થા ગોઠવી. નિર્ણાયક તરીકે  એન.એસ.પટેલ આર્ટ્સ કોલેજના ઉપાચાર્ય  ડૉ.પ્રતિક્ષા પટેલ અને સારા ગાયક એવા ઇકોનોમિક્સ વ્યાખ્યાતા શ્રી સુચિતા સાધુને આમંત્રિત કરવામાં આવ્યા હતા. 

અમારા ૪૦ ગાયકો એ એક પછી એક આવીને અમારી સાંજને સુરભીની કરવા માંડી. નિર્ણાયકો પણ ગીતોના વૈવિધ્યનો આનંદ માણી રહ્યા હતાં. અચાનક એક વિધાર્થીએ *** ગીત શરુ કર્યું. આચાર્ય,શિક્ષકો, આયોજક વિધાર્થીઓ અને નિર્ણાયકો ક્ષણિક આંચકો ખાઈ ગયા. પણ, જે ભોળા ભાવે પેલી વિધાર્થીની 'તે' ગીત રજૂ કરતી હતી,અને શબ્દોના અર્થને સમજ્યા વગર જે ભાવથી શ્રોતા વિધાર્થીઓ ગીત સાંભળી રહ્યા હતાં, વડીલોએ ઈશારામાં નક્કી કરી લીધું કે તેને અટકાવવી નહિ. વળી, ઓટીઝમ ખામી વળી નેન્સીએ  અંગ્રેજી કવિતા મોઢે ગાઈ ત્યારે તો તમામ શ્રોતાઓ સમજી ગયા કે તેનું ઇનામ પાકું. સ્પર્ધકોની આવડતથી આનંદિત થઇ નિર્ણાયકોએ પોતાના તરફથી ૪ પ્રોત્સાહક ઇનામો જાહેર કર્યા.

નેન્સી અને કમળાબેન

નેન્સીનું ઇનામ તો પાક્કું જ્ હતું. ત્રીજું ઇનામ દિવ્યા (ધો-૭)ને 'સાવરિયો' ગીત બદલ, બીજું ઇનામ પારુલ (ધો-૭) ને મીઠાં સૂરે સંસ્કૃત પ્રાર્થના બદલ અને પ્રથમ ઇનામ આરતી (ધો-૬)ને સુરની બારીકીઓ સાથે 'તેરી મેરી' ફિલ્મ ગીત બદલ આપવાની નિર્ણાયકોએ નક્કી કર્યું.

આરતી 

સુચીતાબેનએ દરેક વિજેતાની વિશિષ્ટ આવડત જણાવી અને કયા માપદંડને આધારે તેમણે વિજેતાઓ પસંદ કર્યા હતાં તેની છણાવટ કરી. પ્રતિક્ષાબેનએ ગીતોની પસંદગીને બિરદાવી. આવા સુંદર આયોજન બદલ તેમણે તેમના વિધાર્થીઓને અભિનંદન આપ્યા અને શાળા પરિવારનો આભાર માન્યો. શાળાના આચાર્યશ્રી કમળાબેનએ પોતાની વિધાર્થીઓની આવડત બદલ ગૌરવ વ્યક્ત કર્યું અને આવા કાર્યક્રમની તક ઊભી કરવા બદલ એન.એચ.પટેલ કોલેજનો આભાર માન્યો.

આરતી માટે તો આ સુખદ આંચકો જ્ હતો. પોતે સામાન્ય આવડત ધરાવતી છોકરી છે એવું દ્રઢપણે માનતી આરતી આજે શાળાની પ્રથમ હરોળની ગાયિકા સાબિત થઇ હતી.

સુચીતાબેનના મીઠાં કંઠે ગવાયેલો 'સાવરિયો' અને  તાલીમાર્થીઓએ વહેંચેલ ચોકલેટ મમળાવતાં મમળાવતાં સૌ છુટા પડ્યા.

વધુ એક મજાનો દિવસ

જામેલા લગ્નગાળાને કારણે વર્ગમાં ૬૦%  જ હાજરી હતી. નવો એકમ શરુ કરવા માટે આમેય શુક્રવાર સારો દહાડો નથી. શનિવારે એકમને આગળ લઇ જવા પુરતો સમય ના મળે અને રવિનું ગાબડું. એટલે અમે પુનરાવર્તન કરવાનું ઠેરવ્યું.

ગણિત ગુજરાતીની જેમ વાંચતા ગયા. નિયમો,સુત્રો ને ગુજરાતીની જેમ સમાનર્થ-વિરુધાર્થ-સંધિ વડે ઉકેલતા ગયા. (દા.ત.: 'રાશ' અને 'રાસ' ) ત્યાં એક વિદ્યાર્થીની નજર ગઈ પૃથ્વીના નકશા પરના પીળા રંગ પર તૂટેલી છતમાંથી પડતા ચાંદરણાં પર. ક્ષણિક એ સૌન્દર્ય સૃષ્ટિને  સૌ દિગ્મૂઢ બની માણી રહ્યા. માસ્તરને પોતાની ફરજનું ભાન થયું એટલે પોતે સૌ પહેલાં સૌન્દર્યમૂઢતા ખંખેરી એ સુંદરતામાં શું વિજ્ઞાન અને ભૂગોળ છે એમ ચર્ચા આદરી. પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા પણ જવાબની ઈચ્છા સામે પક્ષે નબળી હતી. એટલે અમે પાછા ફર્યા ગણિત પર. ગણિત થોડું આગળ ગયું ત્યાં એક ચકોર આંખ એ જોયું કે પેલા ચાંદરણાંએ તો જગ્યા બદલી છે ! આ કેમ થયું ? હવે પ્રશ્નો સામેથી આવ્યાં. એટલે એના ભૌગોલિક કારણો માટે મથામણ જામી. સુર્ય કઈ દિશામાં ગયો હશે? પડછાયો કેમ પડે? પડછાયાની લંબાઈ અને પ્રકાશના સ્ત્રોતના સ્થાનનો સંબંધ શું? બપોરના ૧:૩૦ થયા છે એમ જોયું એટલે શિક્ષકે હાથના પડછાયા વડે પક્ષી,સસલું બનાવી બતાવ્યા. ધમાલ મચી ગઈ જાત જાતના પડછાયા-આકારો સર્જવાની. 

રીસેસ પછી શિક્ષક બીજા વર્ગમાં તાસ મુજબ ગયા. ત્યાં પણ ગણિતનું ભાષાકીય પુનરાવર્તન. ધોરણ-૭ માં નકશાની રમત સોંપીને. આમતો આ રમત રમવાનું કહેવું પડતું જ્ નથી, તે  એટલી બધી પ્રિય છે કે વર્ગના ફુરસતના ગાળામાં વિધાર્થીઓ તે રમતા જ્ હોય. આ રમત એટલે એક વિદ્યાર્થી કોઈ સ્થળ કહે અને બીજા એ તે શોધવાનું. (આ રમતના શૈક્ષણિક ફલિતાર્થો જબરજસ્ત છે. તેની વિગતવાર માહિતી બીજી પોસ્ટમાં.) 

ચારની  રીસેસ પછી ધોરણ-૭ માં ડાન્સની પ્રેક્ટિસ કરવાની હતી. 

કોઈ એ પ્રેક્ટિસમાં ના જોડાયું. ગીત વગાડી પોતાને ડીસ્ટર્બ કરવા બદલ  વિદ્યાર્થીઓએ  શિક્ષકને ધમકાવી નાખ્યા.

બધાને નકશાની રમતમાંથી ઉઠવું જ ન હતું.

..

આવું ય બને !

મોંજ -૨

શિક્ષકના મનમાં શૈક્ષણિક લાલચોના બુદબુદ ઉછળવા લાગ્યા. પણ, ટોળીની ખેંચતાણ વિચારવાની ક્ષણિક તક આપે તો ને ! એટલે શિક્ષકે પોતાની જવાબદારીની પછેડી વિધાર્થીઓને શિરે ઓઢાડી, " આજે આપણે જે કઈ રમીએ-ફરીએ-વાત કરીએ એ કયા વિષયમાં કામ લાગે એમ છે અને કઈ રીતે એ તમારે કહેવાનું અને શક્ય બને તો લખવાનું."
ગામના લોકોનું ધ્યાન ખેંચતી અમારી ટોળી હેતલના ઘર પાસે પહોંચી. તેના પરિવારના સભ્યો ટોળીને મળવા આવ્યા. હેતલે તકનો લાભ લઇ દાદા પાસેથી આ રખડપટ્ટીની મંજૂરી લઇ લીધી. હેતલના ઘરે એક કૂતરો અને મોરનું બચ્ચું પાળેલાં છે. તેમની સાથે ગેલ કરી. આગળ તેજલ મળી. તે આજે શાળાએ આવી નહોતી પણ ત્યાંથી ટોળીમાં ભળી ગઈ. આગળથી ધોરણ-૬ ની કિંજલ પણ જોડાઈ. હેતલ (૨) શાળાએ તો આવી હતી અને એણે ટોળીના પરાક્રમોમાં જોડાવું હતું પણ એને લગ્નપ્રસંગે બહારગામ જવાનું હતું !

આજે જિગીષા ગાઈડની ભૂમિકામાં હતી. તે શિક્ષકને માહિતી આપતી હતી : આ વડ ૧૦૦ વર્ષથી પણ જુનો છે. આ રોડ નવો બન્યો,ગઈ સાલ જ્.... વળી, તેને ખબર હતી કે આ રસ્તે તેના પપ્પા મળશે. પપ્પાને જોઈ આનંદથી શિક્ષકના હાથ પર લટકી ! ત્યાં કલકલિયો નજરે પડ્યો. એ તો એની આદત મુજબ નિરાંતે બેઠો રહી અમને દર્શન સુખ આપતો રહ્યો. તેજલએ કહ્યું કે આવું જ્ બીજું એક પક્ષી હોય છે, એ બે પક્ષીમાં ભૂલ પડી જાય.

બીજા કેટલાંક વિધાર્થીઓના ઘર આવ્યાં. પરિવાર ઓછો ઓછો થઇ પાણી લઇ આવ્યો, ખુરશીઓ પાથરી દીધી. પણ, અમારી ટોળીને સમય ક્યાં હતો મેમાનગતિ માણવાનો ! આંગણાનું લીંપણ, ભૂરી વાછરડી, કૂવો, દાદીનો ડહાપણભર્યો ચહેરો એ બધું અંતરમાં લીંપીને આગળ વધ્યા.

દસ ફૂટને અંતરે એક્સપ્રેસ વે નીચેથી પસાર થતું ગરનાળું  હતું. એમાં બુમ પાડી ને દોડવું કે ઉભા રહી ઉપરથી પસાર થતા વાહનોના અવાજ સાંભળવા? રખડુંટોળીને શાંત રહેવું મંજુર ન હતું. એટલે સર્વાનુમતે પહેલાં વિકલ્પ પર પસંદગી ઉતરી. ત્રિસેક ફૂટ લાંબા ગરનાળા તરફ બધાંએ ઊંચા સૂરે હડી કાઢી.

બીજી તરફ કેસરી-ગુલાબી-કરકરી-છુટ્ટી માટી અને પાણીનો એક વહોળો હતો. વહોળામાં અમારી ટોળીએ માનસિક તરસ છીપાવવા પાણી પીધું. અસ્મીન અને સાનિયા માટે નવું વિશ્વ ઉઘાડી રહ્યું હતું. અમારા ઊંચા સુર હર્ષિતાના ઘરમાં પડઘાયા. એના પરિવારને આજે મોસાળું લઇ જવાનું હતું એટલે તેઓ અમારા આક્રમણથી દ્વિધામાં પડ્યા અને પ્રશ્નો પૂછી હર્ષિતાને પરેશાન કરી.(આ તો હર્ષિતાએ પાછળથી અમને કહ્યું.)
હર્ષિતા પાણી લઇ આવી અને કહે, ગરમ છે. શિક્ષકને નવાઈ લાગી, આટલી ઝડપથી પીવાનું પાણી ગરમ કરીને લાવી? મોટર ચાલુ કરી કુવામાંથી કાઢી લીધું, શિયાળો છે ને ! હર્ષિતા અને તેની મમ્મીના મુખ પરની રેખો વાંચી શિક્ષકે કહ્યું કે અમે તો એમ જ્ આવ્યાં છીએ અને થોડી વાર આજુબાજુ ફરીને જતાં રહેશું.

ખેતરોની વચ્ચે આવેલાં મકાનો અને એક તરફ એક્સપ્રેસ વે પર ઝડપથી પસાર થઇ રહેલા જાત જાતના વાહનો.અમારી આંખો ઉજાણી કરતી હતી. ત્યાં કેટલાક તારોડિયા જોયાં.આ પક્ષીના કદ અને રંગછટાએ સૌના મન જીતી લીધાં.

કેટલીક છોકરીઓને ખબર હતી કે નજીકમાં તળાવ છે અને ચોખ્ખું છે. 'ચાલો  ત્યારે.' એટલી જ્ વાર! શિક્ષકે હર્ષિતાના દાદાને સમય હોય તો અમારી સાથે જોડાઈ વાતો કરવા કહ્યું. દાદાતો ભળી ગયા ટોળીમાં અને જ્ઞાન પ્રદાન આરંભ્યું., " આ મકાનોને farm house કહેવાય." છોકરીઓ દાદાને અંગ્રેજી બોલતા જોઈ આનંદોલ્લાસમાં ઉછળી પડી. દાદાએ જણાવ્યું કે પોતે old SSC પાસ છે. પછી તો અંગ્રેજી શિક્ષણ શરુ થઇ ગયું, ચાલતાં ચાલતો.

એક ઘટાદાર કેડી પસાર કરી પહોંચ્યા તળાવે.

 તળાવના સુર્યમઢ્યા ચમકીલા પાણીને હિલોળે સૌ ચડ્યા. પાણીમાં પથ્થર નાખી એના વલયો જોયાં. બોરડી મળી આવી પછી તો પૂછાવી જ શુ ! તળાવમાં કેટલીક ડૂબક બતકો હતી એમની રમત જોવાની મજા માણી. દાદા પાસેથી ગામની વાતો સાંભળી. દાદાને 'તમે કહો છો દાદાજી' ગીત સંભળાવ્યું. પકડદાવ રમ્યા. તળાવમાં પડતા પ્રતિબિંબોના ચિત્રો અંતરમાં ઉમેર્યા. ચોક્કસ રીતે સુઈ જઈને સુર્ય બનાવ્યો. મરેલી માછલીના દાંત ગણ્યા. વ્રુક્ષની ટોચે પાંખ સુકવતા કાજીયા જોયા. ફોટા પાડવા માટે ઝગડા-ત્રાગાં કર્યા.

આ દરમ્યાન કીર્તિ એક ખૂણે ચુપ ચાપ નિજાનંદમાં બેસી રહી.

લગભગ દોઢેક કલાક પસાર થઇ ગયો હતો.તાપ ચઢવા લાગ્યો હતો. વારાફરતી બધાને યાદ આવ્યું કે પોતે સવારે કઈ પેટપૂજા વગર આવ્યાં છે  અને વધુ મોડું થશે તો જમવામાં મેથીપાક મળશે!  એટલે ટોળી ગામ-શાળા તરફ પાછી ફરી.

અંતરમાં ઉમેરાયેલા ડહાપણને ડખોળવાનું શિક્ષકને મન ના થયું એટલે કયા વિષયમાં શું શીખ્યા એ પુછવાનું ટાળ્યું.

મોંજ- ૧

બધા વિદ્યાર્થીઓને  તો શૈક્ષણિક પ્રવાસમાં જોડી શકાતા નથી. એ વસવસો શિક્ષકોને કોતર્યા કરે. આ વખતે વિચાર આવ્યો-કેમ આ કોતરણ માંથી નવીન શિલ્પ ન ઘડવું! જાહેરાત કરી કે આપણે ગામના કે ગામની નજીકના  કોઈક એવા સ્થળે નાનકડી પદયાત્રા કરીશું.એમાં તો કોઈ આર્થિક બંધન નડે નહિ ને !
પ્રવાસ પછીના બીજે દિવસેથી કાજલની ઉઘરાણી શરુ. દિવસમાં એક વાર, મોટે ભાગે તો શાળા પ્રવેશ કરતાં જ્ એ પૂછે- આપણે પેલુ ફરવા જવાનું એ ક્યારે? ક્યાં ?  જો જવાબમાં નિર્ધાર ના દેખાય તો હુકમનું પત્તું ઉગામે,- તમારે અમને લઇ જ્ જવા નથી. અમારી આગળ જુઠ્ઠું બોલી પતાવો છો ! એટલે એને જવાબ દેવામાં પણ ચોક્કસ રહેવું પડે, " આચાર્યબેન ને વાત કરવી પડે, આપણું શૈક્ષણિક કાર્ય બગડે નહિ તે જોવું પડે, વિચારવું પડે, એમ થોડું નીકળી પડાય છે ?!" જો કે આ દલીલોના પણ વિધાર્થીઓ પાસે રચનાત્મક જવાબો હોય છે. આચાર્યબેનને વાત કરી? એનું ઉઘરાણું. મોટાબેન ફ્રી છે, વાત કરી લો, એવી સમયસુચકતા. ચાલો, વર્ગમાં જ્ ચર્ચા કરી આયોજન કરી લઈએ, એવા ઉપાયો.

આવી મીઠી દડમજલ ચાલતી હતી અને પ્રજાસત્તાક દિન આવી પહોચ્યો. એ દિવસે ધ્વજવંદન કાર્યક્રમ પછી પેલી પદયાત્રાએ જઈ શકાય કે? કાજલએ ઉઘરાણી + સુચન + જિદ્દ +હુકમ આદર્યો અને બીજી કેટલીક વિધાર્થીનીઓ એની સાથે જોડાઈ. શિક્ષકને લાગ્યું કે આ સુઝાવ નક્કામો તો નથી જ. "ચાલો ત્યારે !"  એમ ઠેરવ્યું.
ધ્વજવંદન સુધી માંડ ધિરજ રહી. ક્યાં જવું ? એક્સપ્રેસ હાઈવે નજીક પડે. ત્યાં ભૂગોળનું કેટલુંક કામ કરી શકાય એટલે શિક્ષકને તેની લાલચ. પણ એટલા ટૂંકાણમાં પતાવી નાખવા વિદ્યાર્થીઓ તૈયાર ન હતાં. વળી, તે રસ્તાનો કેટલોક ભાગ ગંદો છે. એમ એના પર ચોકડી વાગી. આંખની હોસ્પિટલ. ત્યાં બગીચામાં રમવાની મજા આવે, પાણીની સગવડ. પણ, ત્યાં તો ગમે ત્યારે જઈ શકાય અને આમ પણ બધાં ગૌરી વ્રત વખતે અને અવારનવાર ત્યાં જતાં જ્ હોય છે. નિશાનું ઘર. ગામની બહાર ખેતરો વચ્ચે આવેલું રમણિય સ્થળ. વળી તેના પરિવારજનો અમારા ઉબાડું આક્રમણને પ્રેમથી ઝીલે એવાં માયાળું. પણ શિક્ષકના વાહનને ક્યાં મુકવું? ગ્રામ પંચાયતમાં મુકાય. તો પછી શિક્ષકની પદયાત્રા લાંબી થઇ જાય. ખુબ બહસને અંતે એક્સપ્રેસ હાઈવેની બીજી તરફ આવેલા હર્ષિતાને ઘરે જવું એમ ઠેરવ્યું. હર્ષિતા તો આજે આવી નહોતી! વાંધો નહિ. આપણે તો ફક્ત અલગારી રખડપટ્ટી કરવી છે ને ! પાણી તો રસ્તામાં આવતા કોઈ પણ ઘરેથી મળી રહેશે!

હવે નવી સમસ્યા ઊભી થઇ. ઘરે કહ્યા વગર જઈએ અને મોડું થાય તો માતા-પિતા ચિંતા કરે, અને ધીબી ય નાખે. નજીકના વિધાર્થીઓ દોડાદોડ ઘરે કહી આવ્યા. કેટલાક વિધાર્થીઓએ કહ્યું કે અમુક કલાક સુધી તો એમના વાલી ચિંતા નહિ કરે. અને, આમ પણ દરેક વાલી પાસે શિક્ષકનો મોબાઈલ નંબર તો હતો જ્. જે વાલીને ચિંતા થશે એ ફોન કરશે. જે વિદ્યાર્થીઓના વાલી વધુ કડક હતાં એમને શિક્ષકે ફોન કરી દીધો.

શિક્ષકનું વાહન ગ્રામપંચાયતના આંગણાને હવાલે કરી અમારી રખડું ટોળી ઉપડી.

પુસ્તક પસંદગી

અમારા વિદ્યાર્થીઓ પુસ્તકાલયનો બહોળો ઉપયોગ કરે છે; શાળા પુસ્તકાલયના ભાગ રૂપ વર્ગ પુસ્તકાલય તો ખરું જ્. ઉપરાંત ગ્રામ પુસ્તકાલય પણ. એટલે  સર્વ શિક્ષા અભિયાન આયોજિત પુસ્તક પસંદગી મેળામાં જવા ૫ થી ૭ના તમામ થનગની ઉઠ્યા. પણ, લઇ જવાના તો ગણીને ૩ને. રિસામણાં અને શિક્ષકને પક્ષપાતી કહેવા લગીના પ્રયત્નો આદર્યા. પણ, અંતે આચાર્ય અને શિક્ષકની પસંદગી પારદર્શકતા સમક્ષ સૌ એકમત થયા. પસંદગીનું ધોરણ એ હતું કે કોણે સૌથી વધુ પુસ્તકો વાંચ્યા છે?, કોણ પોતાના વાંચન અંગે અભિપ્રાયો લખે છે? અને કોણ વાંચનમાંથી કઈક્ નવું શોધી પ્રાર્થના સભામાં અને વર્ગમાં રજૂ કરે છે? આમ, નિરાલી, જિગીષા અને અસ્મીન પુસ્તક પસંદગી માટે પસંદ થયા.

મેળાના સ્થળે ત્રણેયના મોઢાં આનંદથી ખુલી ગયા. આપણે ત્યાં આવું પુસ્તકાલય હોય તો કેવી મજા પડે ! અમને વિદ્યાનગરનું પુસ્તકાલય જોવાં લઇ જશો? મને તો એમ થાય કે અહીં બેસીને બધાં જ્ પુસ્તકો વાંચી કાઢું.

એમને બધાં જ પુસ્તકો ખરીદવા હતા. અમે  ઠેરવ્યું કે મોટા કદના, વધુ લાંબા લખાણવાળા પુસ્તકો લેવા નહી. મોટા કદના પુસ્તકો નાના હાથોને સાચવવા મુશ્કેલ પડે અને વધુ લખાણ રસભંગ કરે. રંગીન ચિત્રો અને મોટા કદના અક્ષરોવાળા પુસ્તકોને પ્રાધાન્ય આપ્યું. એવું પુસ્તક હાથ લાગે ત્યારે સાતમા ધોરણની ત્રણેય છોકરીઓ વડીલની અદાથી કહે, 'આ પુસ્તક ૧ થી ૪ વાળાને કામ લાગે એવું છે.!' અમુક પુસ્તકોમાં વચ્ચેથી એક ફકરો વાંચી જોયો કે લખાણ રસપ્રદ અને સરળ છે કે નહિ. ગિજુભાઈ, નાનાભાઈ ભટ્ટ જેવા લેખકોના પુસ્તકો તો તુર્ત જ્ નક્કી કરી લેવાયા અને એમ કેમ કર્યું એના કારણો પણ ચર્ચ્યા.  ગણિતના અમુક પુસ્તકો વર્ગખંડ માટે બિનઉપયોગી જણાયા.હિન્દી, અંગ્રેજીના પુસ્તકો ઓછા છે એમ લાગ્યું અને ઇતિહાસના પુસ્તકો ખુબ હતાં. આમ, પુસ્તકો નક્કી કરી અમે હિસાબ માંડ્યો, ફક્ત ૧૧૨૦૦ થયા!  પહેલાં ખુબ બધાં લાગતા ૪૫૦૦ રૂપિયા હવે ખુબ ઓછા લાગવા લાગ્યા. ચિંતા થવા લાગી કે પોતાને ખુબ ગમી ગયેલું પુસ્તક ક્યાંક રદ તો નહિ થાય ને ! રદ કરતાં કરતાં ૬૫૦૦ સુધી તો ગયા પણ પછી હામ હરી ગયા અને સી.આર.સી.સી. રજનીભાઈને શિરે જવાબદારી ઓઢાડી અમે નીકળી આવ્યા.

ગણિતનું વ્યાકરણ

૧. : ‘વિજાતીય’ અને ‘સજાતીય’ એટલે?

          જિગીષા: જે વિજય પામે તે વિજાતીય અને જે સજા પામે તે સજાતીય.

          હમમ, વિચાર સારો છે પણ આ અર્થો નથી.

          ક્રિષ્ના : વિજ્ઞાન વિષયમાં આવે તે વિજાતીય અને સામાજિક વિજ્ઞાનમાં આવે તે સજાતીય.

          તુક્કો સારો છે પણ આ અર્થ પણ નથી. ચાલો, હિન્ટ આપું, ‘જાતિ’ શબ્દ પરથી આ અર્થોને જોવાં પ્રયત્ન કરો.

          ‘જાતિ’ એટલે?

          એટલે ‘નાત’ જેવું. ‘ધર્મ’ જેવું. (‘જાતિ’ અથવા ‘જુથ’ ના અર્થ સ્પષ્ટ કરવા અલગથી પ્રયોગ કર્યો છે. )

          રીમ્પલ : સજાતીય એટલે સરખી જાતિ વાળુ?

          એકદમ ! તો વિજાતીય એટલે?

          ‘વી’વાળુ ખબર નથી પડતી.

          હિન્ટ આપું,‘સજાતીય’ અને ‘વિજાતીય’ વિરોધાર્થી શબ્દો છે.

          જુદી જાતિ વાળુ?

          બરાબર. સજાતીય એટલે એક સરખી જાતિનું અને વિજાતીય એટલે જુદી જુદી જાતિનું.

૨ : ‘ચલ’ શબ્દ સંભાળતા-વાંચતા તમને શું યાદ આવે?

          પારુલ : ચાલવાનું..

          હવે ‘અચલ’ એટલે?

          જે ચાલતું ના હોય તે.

હું અત્યારે ‘ચલ’ છું કે ‘અચલ’? (શિક્ષક સ્થિર ઉભેલ હતા.)

અચલ.

એટલેકે, હું મારા સ્થાનેથી ખસતી નથી એમ ને?

હા.

એટલેકે હું સ્થિર કહેવું?

હા.

તો, ‘અચલ’ એટલે?

સ્થિર.

અને ‘ચલ’ એટલે?

અસ્થિર.

          તો, ‘ચલ સંખ્યા’ એટલે કેવી સંખ્યા?

          અસ્થિર સંખ્યા ...

          અને ‘અચલ સંખ્યા’ એટલે?

          સ્થિર સંખ્યા.

          તો ૧,૩૨,૨૦૦,૭૫૦૦ આ બધી સંખ્યાઓ કેવી સંખ્યા છે?

          ચલ/અચલ/ચળ/અચલ....

          વારુ, સંખ્યા રેખા પર ૧નું સ્થાન બદલાય?

          હાસ્તો, દાખલ મુજબ ૧ જુદી જુદી જગ્યાએ મુકવો પડે.

          એ બરાબર. પણ, ૪ અને ૫ની વચ્ચે ૧ મુકાય?

          ના. એ તો ૦ અને ૨ની વછે જ મુકાય.

          અને ૩૨?

          એ ૩૧ અને ૩૩ની વચ્ચે મુકાય.

          એટલેકે આ સંખ્યાઓનું સ્થાન નક્કી છે એમ કહેવાય?

          હા.

          તો આ સંખ્યાઓ કયા પ્રકારની સંખ્યાઓ કહેવાય?

          અચલ !

          ‘સંખ્યાઓની સ્થાન કિંમત’ આ વાત યાદ આવે છે ને?

          હમમ..

          (આ તબક્કે, ઋણ પૂર્ણાંકો અને અપૂર્ણાંકો પણ નિશ્ચિત સ્થાન ધરાવે છે એ સંખ્યારેખા દોરીને બતાવાયું.અને એ બારામાં પણ ઉપર મુજબ ચર્ચા થઇ.)

          એકદમ. તો ચલ સંખ્યાઓ કઈ?

          એવી સંખ્યા હોય જ નહિ.

          હોય છે. ગણિતમાં જ હોય છે. જેમકે, ધારો કે, આપણા વર્ગમાં અત્યારે ‘x’ પેન્સિલ છે.

          એ તો બધાની પેન્સિલો ગણી કાઢીએ એટલે ખબર પડી જાય.

          હા, પણ ગણ્યા વગર મારે ધારીને કહેવું હોય તો ?

          ધારો કે,આપણા વર્ગમાં અત્યારે ‘x’ ચોપડીઓ છે એવું પણ કહેવાય?

          બિલકુલ કહેવાય. અને ‘x’ ને બદલે ‘abcd’ નો કોઈ પણ મૂળાક્ષર લઇ શકાય.

          કેવી રીતે?

          ધારો કે, આપણી શાળામાં ‘c’ બેન્ચીસ છે. હવે, તમે આવા વાક્યો બનાવી બોલો.

          ધારો કે, આપણી શાળામાં ‘p’  છે. ધારો કે આપણા વર્ગમાં ‘m’ નોટ છે. ધારો કે આપણા વર્ગમાં ‘y’  નકશા છે.

          બરાબર. તો આ x, c ,m, y વગેરે કયા પ્રકારની સંખ્યાઓ થઇ?

          ચલ.

          હવે, ‘ચલ’ અને ‘અચલ’ સંખ્યાઓનો તફાવત લખીએ.(જુથકાર્ય દ્વારા આ તફાવત લખાવાયો અને વર્ગ સમક્ષ દરેક જુથ એ રજૂઆત કરી.

પોલીસશિક્ષક

આજે અમારી શાળામાં ભણાવવા આણંદ રૂરલ પોલીસ સ્ટેશનેથી સાથીદારો આવ્યા હતા. પી.એસ.આઈ. શ્રી મહેતા અને શ્રી ભ્રહ્મભટ્ટએ  તેમના ટ્રાફીક સંચાલક મિત્રો સાથે મળીને ટ્રાફીક સપ્તાહ નિમિત્તે ઉગતી પેઢીને માહિતગાર કરી. શ્રી.મહેતા સાહેબે પૂછ્યું ,'તમારે કોઈ પ્રશ્ન છે?' વિદ્યાર્થીઓએ આ મુજબના પ્રશ્નો પૂછ્યા : યુનિફોર્મ કેમ જુદા જુદા છે? ટોપી કેમ ત્રાંસી પહેરો છો? ખભે તારા શા માટે લગાવેલા છે? પોલીસ બનવું હોય તો કેવી રીતે બનાય? પી.એસ.આઈ.સાહેબે તમામ પ્રશ્નોના ઉત્તરોની વિગતે છણાવટ કરી.
શ્રી બ્રહમભટ્ટ સાહેબે શપથ લેવડાવ્યા કે આપેલ ચોપાનિયાં એક વિદ્યાર્થી પાંચ વયસ્કને વંચાવશે. વિદ્યાર્થીઓએ પોતે બનાવેલ ઓરિગામી-કાગળ કામના શૈક્ષણિક સાધનો વડે તમામ પોલીસમિત્રોનો શાળા વતી આભાર માન્યો. આ કાર્યક્રમની ઝલક આપતી તસવીરો જોવા બાજુની લિંક પર ક્લિક કરો.પોલીસમિત્ર

શિક્ષકનો જીવ

અમારા ગામમાં ટ્રસ્ટ સંચાલિત પુસ્તકાલય છે. અમારી શાળાના વિદ્યાર્થીઓ તેનો ભરપુર ઉપયોગ કરે. અવારનવાર ‘લાયબ્રેરીવાળા દાદા’ની વાત પણ કરે. જે સંખ્યામાં વિધાર્થીઓ પુસ્તકાલયનો ઉપયોગ કરે, એ ‘દાદા’ને મળવાનું મન થયું. પુસ્તકાલયની મુલાકાતનું બહાનું ય હતું. એ મુલાકાતમાં જાણવા મળ્યું કે આ દાદા, એટલેકે લાયબ્રેરિયન તો નિવૃત્ત શિક્ષક છે ! આ ગામ એમની જન્મભૂમી કે કર્મભુમી નહિ, પણ, સંજોગોવસાત્ પાછલી અવસ્થામાં આ ગામમાં સ્થાયી થવાનું થયું અને એમાં પુસ્તકાલય સાથે જોડાયા. રંગભાઈ અમીન. ગોધરા,ડૉ.પોલન વિસ્તારની પ્રાથમિક શાળામાં શિક્ષક હતા. પુસ્તકાલયના મુલાકાતીને સહજ આવકાર ઉપરાંત પુસ્તકો અંગેના સૂચનો પણ આપે. શિક્ષકનો જીવ ખરો ને !